पोखरा
जग्गा स्वामित्वको प्रकार अनुसार घरपरिवार - पोखरा महानगरपालिका (Land Ownership Types by Households - Pokhara Metropolitan City)

पोखरा महानगरपालिकामा जग्गा स्वामित्वको प्रकार अनुसार घरपरिवार

परिचय

जग्गा स्वामित्व घरपरिवारको आर्थिक सुरक्षा र सामाजिक स्थितिको महत्त्वपूर्ण पक्ष हो। नेपालमा विभिन्न प्रकारको जग्गा स्वामित्व प्रणाली अवलम्बन गरिएको छ, जसमा निजी, गुठी, सार्वजनिक/ऐलानी, गाउँ ब्लक लगायतका प्रकारहरू प्रचलनमा छन्। पोखरा महानगरपालिकामा पनि यी विभिन्न प्रकारका जग्गा स्वामित्वमा बसोबास गर्ने घरपरिवारहरू रहेका छन्।

पोखरा महानगरपालिकाको जग्गा स्वामित्व सम्बन्धी तथ्याङ्क अनुसार, कुल १४३,०६८घरपरिवारमध्ये सबैभन्दा बढी निजीजग्गामा ८८.९% अर्थात् १२७,२३९ परिवारले बसोबास गरिरहेका छन्।

जग्गा स्वामित्वका प्रमुख प्रकारहरू

पोखरा महानगरपालिकामा जग्गा स्वामित्वका प्रमुख प्रकारहरू र तिनमा बसोबास गर्ने घरपरिवार संख्या निम्नानुसार रहेको छ:

  • निजी: कुल ८८.९% (१२७,२३९ परिवार)
  • अन्य (खुलाउने): कुल ५.५% (७,८८० परिवार)
  • सार्वजनिक/ऐलानी: कुल ४.५% (६,४२३ परिवार)
  • गुठी: कुल ०.९% (१,२७३ परिवार)
  • गाउँ ब्लक: कुल ०.२% (२५३ परिवार)

स्वामित्वको विश्लेषण गर्दा, पोखरा महानगरपालिकाका ८८.९% परिवारहरू निजी जग्गामा बसोबास गर्दछन्, जबकी ४.५% परिवार सार्वजनिक/ऐलानी जग्गामा बसोबास गर्छन्।

जग्गा सुरक्षाको दृष्टिकोणबाट, लगभग ९०% घरपरिवारहरू सुरक्षित जग्गा स्वामित्व (निजी र गुठी) मा रहेका छन्, भने १०% घरपरिवारहरू अपेक्षाकृत कम सुरक्षित जग्गा स्वामित्वमा रहेका छन्।

जग्गा स्वामित्वका प्रमुख प्रकारहरू

कुल परिवार संख्या: १४३,०६८

पाई चार्ट

तालिका

क्र.सं.जग्गाको प्रकारघरपरिवार संख्याप्रतिशत
१निजी१२७,२३९८८.९४%
२अन्य (खुलाउने)७,८८०५.५१%
३सार्वजनिक/ऐलानी६,४२३४.४९%
४गुठी१,२७३०.८९%
५गाउँ ब्लक२५३०.१८%
जम्मा१४३,०६८१००.००%

जग्गा सुरक्षा स्कोर

९०% - अति उच्च सुरक्षा
अति न्यून सुरक्षाअति उच्च सुरक्षा

जग्गा सुरक्षा स्कोर ९०% (अति उच्च सुरक्षा स्तर)

नोट: जग्गा सुरक्षा स्कोर निजी र गुठी जग्गामा बसोबास गर्ने घरपरिवारको प्रतिशतमा आधारित छ।

जग्गा स्वामित्व प्रकार विवरण

निजी८८.९%
अन्य (खुलाउने)५.५%
सार्वजनिक/ऐलानी४.५%
गुठी०.९%
गाउँ ब्लक०.२%

वडा अनुसार जग्गा स्वामित्वको वितरण

वडा र जग्गा स्वामित्व प्रकार अनुसार घरपरिवार वितरण

भूमि व्यवस्थापन र सुरक्षा

पोखरा महानगरपालिकामा जग्गा स्वामित्वको प्रकारले भूमि सुरक्षा र व्यवस्थापनमा प्रभाव पारेको देखिन्छ। कुल १४३०६८ घरपरिवारमध्ये १२८५१२परिवार सुरक्षित जग्गा स्वामित्वमा र १४५५६ परिवार कम सुरक्षित जग्गा स्वामित्वमा रहेका छन्।

यस पालिकामा सार्वजनिक तथा ऐलानी जग्गामा बसोबास गर्ने परिवार संख्या उल्लेखनीय रहेको छ, जसले जग्गा सुरक्षा र स्वामित्व सुनिश्चित गर्ने कार्यलाई प्राथमिकतामा राख्नुपर्ने देखिन्छ।

कुल घरपरिवार संख्या

१४३,०६८

निजी जग्गामा बसोबास

८८.९%

(१२७,२३९ घरपरिवार)

जग्गा सुरक्षा स्कोर

९०%

पालिका औसत

जग्गा स्वामित्वको विस्तृत विश्लेषणDetailed Land Ownership Analysis of Pokhara

प्रमुख जग्गा स्वामित्व प्रकारMain Land Ownership Type in Pokhara Metropolitan City

निजी

८८.९४% (१२७,२३९ परिवार)

1. निजी८८.९%
2. अन्य (खुलाउने)५.५%
3. सार्वजनिक/ऐलानी४.५%

वडागत जग्गा स्वामित्व विश्लेषणWard-wise Land Ownership Analysis

वडा १७ - निजी जग्गा८७.८०%
वडा १४ - निजी जग्गा८०.४०%
वडा ८ - निजी जग्गा९१.५१%
वडा १६ - निजी जग्गा९१.७२%
वडा १५ - निजी जग्गा९१.४७%
सर्वाधिक जग्गा सुरक्षा स्कोर

उच्च निजी जग्गा स्वामित्व

वडा ३

१००% स्कोर

विस्तृत विश्लेषण

  • •स्वामित्व वितरण: पालिकाभरि जग्गा स्वामित्वको वितरण ८८.९% निजी, ४.५% सार्वजनिक/ऐलानी, र ०.९% गुठी जग्गामा रहेको देखिन्छ।
  • •वडागत भिन्नता: वडा ९ मा सबैभन्दा बढी १५.६३% घरपरिवारहरू सार्वजनिक/ऐलानी जग्गामा बसोबास गर्दछन्, जबकि वडा ३ मा सबैभन्दा बढी ९९.७४% घरपरिवारहरू निजी जग्गामा बसोबास गर्दछन्।
  • •जग्गा सुरक्षा स्कोर: पालिका भित्रका सबै वडाहरूको औसत जग्गा सुरक्षा स्कोर ९० रहेको छ, जसमा वडा नं. ३ मा सर्वाधिक १००% स्कोर रहेको छ।
  • •सुरक्षा चुनौती: वडा ३२ मा सबैभन्दा बढी २८% घरपरिवारहरू कम सुरक्षित जग्गा स्वामित्वमा रहेका छन्, जुन महत्त्वपूर्ण समस्याको रूपमा रहेको छ।

वडागत तुलनात्मक विश्लेषण

निजी जग्गा स्वामित्व (सबैभन्दा बढी)
वडा ३: ९९.७४%
सार्वजनिक/ऐलानी जग्गा (सबैभन्दा बढी)
वडा ९: १५.६३%
जग्गा सुरक्षा स्कोर (उत्कृष्ट वडा)
वडा ३: १००
सम्बन्धित डेटा
घरपरिवार विवरणआवास विवरणआम्दानीको स्रोत

निष्कर्ष र सिफारिसहरू

पोखरा महानगरपालिकाको जग्गा स्वामित्व अवस्थाको विश्लेषणबाट निम्न निष्कर्ष र सिफारिसहरू गर्न सकिन्छ:

१.
जग्गा स्वामित्व सुरक्षा: हाल पालिकामा १०% परिवारहरू अपेक्षाकृत कम सुरक्षित जग्गा स्वामित्वमा (सार्वजनिक/ऐलानी, गाउँ ब्लक, अन्य) रहेकाले यस्ता परिवारहरूको जग्गा स्वामित्व सुनिश्चित गर्ने नीति र कार्यक्रम ल्याउनुपर्ने।
२.
वडागत कार्ययोजना: विशेषगरी वडा नं. ३२मा सार्वजनिक/ऐलानी जग्गामा बसोबास गर्ने परिवार उल्लेखनीय संख्यामा (४९९ परिवार) रहेकाले यस वडामा जग्गा व्यवस्थापन विशेष कार्यक्रम सञ्चालन गर्नुपर्ने।
३.
अभिलेखीकरण सुदृढीकरण: पालिकामा जग्गा स्वामित्वको अभिलेखीकरण व्यवस्थित गर्न डिजिटल प्रणालीको विकास र कार्यान्वयन गर्नुपर्ने।
४.
नीतिगत सुधार: दीर्घकालीन जग्गा व्यवस्थापन योजना तयार गरी लागू गर्नुपर्ने। विशेषगरी सार्वजनिक/ऐलानी जग्गामा बसोबास गरिरहेका परिवारहरूको लागि उचित नीति तर्जुमा गर्नुपर्ने।
५.
सचेतना अभिवृद्धि: जग्गा स्वामित्व, अधिकार र जिम्मेवारीबारे समुदाय स्तरमा सचेतना कार्यक्रमहरू सञ्चालन गर्नुपर्ने।

पोखरा महानगरपालिकामा जग्गा स्वामित्वको वर्तमान अवस्थाले जग्गा व्यवस्थापनमा सुधार गर्नुपर्ने आवश्यकता देखाउँछ। जग्गा स्वामित्व सुरक्षा, अभिलेखीकरण सुधार र दीर्घकालीन योजना तर्जुमा गरी कार्यान्वयन गर्न आवश्यक देखिन्छ।