पोखरा महानगरपालिकामा सिंचाई स्रोतको प्रकार अनुसार क्षेत्रफल
परिचय
सिंचाई स्रोत कृषि उत्पादनको लागि अत्यन्त महत्वपूर्ण पक्ष हो। पोखरा महानगरपालिकामा कृषि क्षेत्रलाई अझ उत्पादनशील बनाउनका लागि विभिन्न प्रकारका सिंचाई स्रोतहरू प्रयोग गरिएको छ। यी सिंचाई स्रोतहरू मध्ये ताल वा जलाशय, सिंचाई नहर, वर्षाको पानी संकलन, विद्युतीय लिफ्ट सिंचाई, नहर, पम्पिङ सेट, भूमिगत सिंचाई लगायतका स्रोतहरू पर्दछन्।
पोखरा महानगरपालिकाको सिंचाई स्रोत सम्बन्धी तथ्याङ्क अनुसार, कुल १२३१७२०७.९७हेक्टर क्षेत्रफलमा सिंचाई सुविधा उपलब्ध छ, जसमध्ये सबैभन्दा बढी सिँचाइ कुलोमार्फत ६९.६% अर्थात् ८५६८९६१.४३ हेक्टर क्षेत्रफलमा सिंचाई प्रदान गरिएको छ।
सिंचाई स्रोतका प्रमुख प्रकारहरू
पोखरा महानगरपालिकामा सिंचाई स्रोतका प्रमुख प्रकारहरू र तिनको कवरेज क्षेत्रफल निम्नानुसार रहेको छ:
- सिँचाइ कुलो: कुल ६९.६% (८५६८९६१.४३ हेक्टर)
- नहर: कुल १९.४% (२३९२७३९.७६ हेक्टर)
- आकाशे पानी सङ्कलन: कुल ६.५% (८००५२०.५४ हेक्टर)
- अन्य: कुल ३.१% (३८५५६३.४८ हेक्टर)
- भूमिगत सिँचाइ(स्यालो ट्युबवेल, डिपट्युबवेल): कुल ०.६% (७४१६२.२२ हेक्टर)
- पोखिरी/रिजरभ्वायर: कुल ०.६% (७०९०३.१२ हेक्टर)
- पम्पिङ सेट/ मोटर: कुल ०.२% (२१०८०.२८ हेक्टर)
- सौर्य लिफ्ट सिँचाइ: कुल ०.०% (३०३०.६९ हेक्टर)
- जवद् युतीय लिफ्ट जसिँचाइ: कुल ०.०% (२४६.४५ हेक्टर)
सिंचाई स्रोतको विश्लेषण गर्दा, पोखरा महानगरपालिकामा परम्परागत सिंचाई स्रोतहरू (नहर, सिंचाई नहर) ले ०.००% क्षेत्रफल ओगटेको देखिन्छ, जबकि आधुनिक सिंचाई प्रविधिहरू (विद्युतीय लिफ्ट सिंचाई, भूमिगत सिंचाई, पम्पिङ सेट) ले ०.००% क्षेत्रफलमा सिंचाई प्रदान गर्दछन्।
सिंचाई स्रोतको दिगोपनको दृष्टिकोणबाट, लगभग ०% क्षेत्रफलमा आधुनिक तथा प्राकृतिक स्रोतहरूबाट सिंचाई गरिएको छ, जसले भविष्यमा दिगो सिंचाई व्यवस्थापनको सम्भावना देखाउँछ।
सिंचाई स्रोतका प्रमुख प्रकारहरू
कुल सिंचाई क्षेत्रफल: १२३१७२०७.९७ हेक्टर
पाई चार्ट
तालिका
| क्र.सं. | सिंचाई स्रोत | क्षेत्रफल (हेक्टर) | प्रतिशत |
|---|---|---|---|
| १ | सिँचाइ कुलो | ८५६८९६१.४३ | ६९.५७% |
| २ | नहर | २३९२७३९.७६ | १९.४३% |
| ३ | आकाशे पानी सङ्कलन | ८००५२०.५४ | ६.५०% |
| ४ | अन्य | ३८५५६३.४८ | ३.१३% |
| ५ | भूमिगत सिँचाइ(स्यालो ट्युबवेल, डिपट्युबवेल) | ७४१६२.२२ | ०.६०% |
| ६ | पोखिरी/रिजरभ्वायर | ७०९०३.१२ | ०.५८% |
| ७ | पम्पिङ सेट/ मोटर | २१०८०.२८ | ०.१७% |
| ८ | सौर्य लिफ्ट सिँचाइ | ३०३०.६९ | ०.०२% |
| ९ | जवद् युतीय लिफ्ट जसिँचाइ | २४६.४५ | ०.००% |
| जम्मा | १२३१७२०७.९७ | १००.००% | |
सिंचाई दिगोपना स्कोर
सिंचाई दिगोपना स्कोर ०% (अति न्यून दिगोपना स्तर)
नोट: सिंचाई दिगोपना स्कोर आधुनिक र प्राकृतिक सिंचाई स्रोतको प्रयोगमा आधारित छ।
सिंचाई स्रोत प्रकार विवरण
सिंचाई स्रोतको वितरण
परम्परागत, आधुनिक र प्राकृतिक स्रोतको वितरण
परम्परागत सिंचाई स्रोत
नहर, सिंचाई नहर जस्ता परम्परागत स्रोतहरू
आधुनिक सिंचाई प्रविधि
विद्युतीय लिफ्ट, पम्पिङ सेट, भूमिगत सिंचाई
प्राकृतिक सिंचाई स्रोत
ताल वा जलाशय, वर्षाको पानी संकलन
अन्य सिंचाई स्रोत
अन्य विविध सिंचाई स्रोतहरू
सिंचाई स्रोतको प्रवृत्ति
पछिल्लो ५ वर्षको सिंचाई स्रोत प्रवृत्ति (अनुमानित)
नोट: यो प्रवृत्ति विश्लेषण अनुमानित तथ्याङ्कमा आधारित छ। वास्तविक तथ्याङ्क फरक हुन सक्नेछ।
सिंचाईको समग्र तथ्याङ्क
कुल सिंचित क्षेत्रफल
१२३१७२०७.९७
हेक्टर
सिंचाई स्रोत प्रकार संख्या
९
विभिन्न प्रकार
प्रमुख सिंचाई स्रोत
सिँचाइ कुलो
६९.६%
सिंचाई दिगोपना स्कोर
०
१०० मध्ये
तथ्याङ्क विश्लेषण सारांश
- पोखरा महानगरपालिकामा सबैभन्दा बढी सिँचाइ कुलो स्रोतबाट सिंचाई हुने गर्दछ, जसले६९.६% क्षेत्रफल ओगटेको छ।
- परम्परागत सिंचाई स्रोत (०.००%) र आधुनिक सिंचाई स्रोत (०.००%) को तुलना गर्दा परम्परागत स्रोतको प्रयोग अझै बढी रहेको देखिन्छ।
- पालिकाको सिंचाई दिगोपना स्कोर ० प्रतिशत रहेकोले सुधार गर्नुपर्ने अवस्थामा रहेको पाइन्छ।
सिंचाई स्रोतको वर्षानुसार तुलनात्मक अवस्था
वर्तमान र विगत २०७५ सालको तुलनात्मक अवस्था (अनुमानित)
| सिंचाई स्रोत | २०७५ साल (हेक्टर) | वर्तमान (हेक्टर) | वृद्धि/कमि % |
|---|---|---|---|
| सिँचाइ कुलो | ०.०० | ८५६८९६१.४३ | Infinity% |
| नहर | ०.०० | २३९२७३९.७६ | Infinity% |
| आकाशे पानी सङ्कलन | ०.०० | ८००५२०.५४ | Infinity% |
| अन्य | ०.०० | ३८५५६३.४८ | Infinity% |
| भूमिगत सिँचाइ(स्यालो ट्युबवेल, डिपट्युबवेल) | ०.०० | ७४१६२.२२ | Infinity% |
| पोखिरी/रिजरभ्वायर | ०.०० | ७०९०३.१२ | Infinity% |
| पम्पिङ सेट/ मोटर | ०.०० | २१०८०.२८ | Infinity% |
| सौर्य लिफ्ट सिँचाइ | ०.०० | ३०३०.६९ | Infinity% |
| जवद् युतीय लिफ्ट जसिँचाइ | ०.०० | २४६.४५ | Infinity% |
| जम्मा | ९८५३७६६.३८ | १२३१७२०७.९७ | २५.०% |
नोट: यो तुलनात्मक विश्लेषण अनुमानित तथ्याङ्कमा आधारित छ। विगत वर्षको तथ्याङ्कसँग तुलना गर्दा भिन्नता देखिन सक्छ।
सिंचाई व्यवस्थापन र चुनौतीहरू
पोखरा महानगरपालिकामा सिंचाई स्रोतको प्रकारले सिंचाई व्यवस्थापन र उत्पादकत्वमा प्रभाव पारेको देखिन्छ। कुल १२३१७२०७.९७ हेक्टर सिंचाई क्षेत्रफलमध्ये ०.००हेक्टर परम्परागत सिंचाई स्रोतहरूमा र ०.०० हेक्टर आधुनिक सिंचाई प्रविधिमा निर्भर रहेको छ।
सिंचाई स्रोतको प्रकार अनुसार सिंचित क्षेत्रफलको विश्लेषण गर्दा सिँचाइ कुलो सबैभन्दा प्रभावकारी सिंचाई स्रोत रहेको देखिन्छ, जसले कुल सिंचित क्षेत्रफलको ६९.५७% हिस्सा ओगटेको छ।
कुल सिंचाई क्षेत्रफल
१२३१७२०७.९७
हेक्टर
आधुनिक सिंचाई प्रविधि
०.००%
(०.०० हेक्टर)
दिगोपना स्कोर
०%
आधुनिक + प्राकृतिक स्रोत
सिंचाई स्रोतको विस्तृत विश्लेषणDetailed Irrigation Source Analysis of Pokhara
प्रमुख सिंचाई स्रोतMain Irrigation Source in Pokhara Metropolitan City
सिँचाइ कुलो
६९.५७% (८५६८९६१.४३ हेक्टर)
सिंचाई स्रोत विश्लेषणIrrigation Source Distribution Analysis
दिगो सिंचाई स्रोत
विद्युतीय लिफ्ट सिंचाई र प्राकृतिक स्रोत
०%
विस्तृत विश्लेषण
- •सिंचाई वितरण: पालिकामा सबैभन्दा बढी सिंचाई क्षेत्रफल ६९.६% (सिँचाइ कुलो) र त्यसपछि १९.४% (नहर) बाट पूर्ति हुने गर्दछ।
- •प्रविधि विविधता: सिंचाई प्रविधि मध्ये परम्परागत प्रविधिमा ०.००%, आधुनिक प्रविधिमा ०.००%, र प्राकृतिक स्रोतमा ०.००% सिंचाई क्षेत्रफल निर्भर रहेको देखिन्छ।
- •दिगो सिंचाई स्थिति: पालिकामा ०% दिगोपना स्कोर रहेको छ, जुन आधुनिक र प्राकृतिक स्रोतहरूको प्रयोगलाई संकेत गर्दछ। जसले दीर्घकालीन सिंचाई सुरक्षाको अवस्था देखाउँछ।
- •सिंचाई पूर्वाधार चुनौती: अझै पनि पालिकाको कुल कृषियोग्य जमिनको ठूलो हिस्सामा सिंचाई सुविधा पुग्न नसकेको अवस्था छ। सिंचाई पूर्वाधार निर्माण र विस्तारमा थप लगानी आवश्यक देखिन्छ।
सिंचाई स्रोत तुलनात्मक विश्लेषण
परम्परागत सिंचाई स्रोत
आधुनिक सिंचाई स्रोत
प्राकृतिक सिंचाई स्रोत
सम्बन्धित डेटा
निष्कर्ष र सिफारिसहरू
पोखरा महानगरपालिकाको सिंचाई स्रोतको अवस्थाको विश्लेषणबाट निम्न निष्कर्ष र सिफारिसहरू गर्न सकिन्छ:
पोखरा महानगरपालिकामा सिंचाई स्रोतको वर्तमान अवस्थाले सिंचाई व्यवस्थापनमा सुधार गर्नुपर्ने आवश्यकता देखाउँछ। आधुनिक प्रविधिको विकास र विस्तार, प्राकृतिक स्रोतको संरक्षण र दिगो व्यवस्थापन मार्फत कृषि उत्पादकत्व बढाउन आवश्यक देखिन्छ।